Author: Dejan Novaković
In the beginning, it is important to emphasize that the model that developed in northern Kosovo was not a classic criminal structure, nor classic state policy, but a hybrid political-security-economic system.
In the period after the Brussels Agreement (2013), northern Kosovo became a space where Belgrade's political control, the formal institutional jurisdiction of the Kosovo Government, and the local control of criminal groups overlapped, with Milan Radojičić and Zvonko Veselinović being the leading figures. US sanctions (2021) specifically target their group.
How did the model function?
In the first phase, Radoičić became the vice-president of Srpska Lista, which enabled political representation for Serbs in Kosovo and an institutional channel to the Kosovo Government.
This newly created political structure formally participates in the Kosovo system, but remains under Belgrade's patronage.
Radojičićeva grupa je održavala potpunu kontrolu nad ekonomskim aktivnostima u severnim opštinama,kao i nad opštinskim političkim strukturama i obezbeđivala neometano poslovanje svojih firmi. Ključ sistema bio je građevinski sektor. Firme povezane sa mrežom dobijale su sve tendere. Projekti su uključivali: puteve, kanalizaciju, stambene objekte,škole i vrtiće, održavanje puteva i ostalu javnu infrastrukturu. Rekorder u tom smislu su dve firme, “Rad”d.o.o.” Rad” P.T.P. iz Zvečana i njihov vlasnik Radule Stević, koji je samo u periodu 2018-2021, dobio ukupno 61 tender u vrednosti od 5,6 miliona evra, za izvođenje radova u sve četiri opštine severa Kosova. Radi se o projektima finansiranim iz budžeta Vlade Kosova. Stevića je američko Ministarstvo finansija stavilo na listu sankcija.
The U.S. Department of the Treasury has sanctioned Milan Radojičić, Zvonko Veselinović and his brother Žarko, along with about a dozen other individuals connected to them. In addition to these individuals, about twenty companies linked to them, headquartered in Kosovo, Serbia, Croatia, and Bulgaria, were also placed on the sanctions list. Among them are the construction company “Inkop” from Ćuprija, “Betonjerka” from Aleksinac, “Novi Pazar put“, and others, where the dominant role of the construction sector in the division of the financial pie is clearly visible.
The U.S. Department of the Treasury described this model:
„Firme pružaju finansijsku podršku političkim akterima iz SNS-a i pomoć u izbornoj kampanji i u Srbiji i na Kosovu i zauzvrat dobijaju infrastrukturne projekte koji omogućavaju pranje novca i legalni prihod. To je sistem patronažnih radova.“
Why are infrastructure projects most important to Vučić?
Veliki javni radovi omogućavaju stabilan prihod. Takođe, predstavljaju teritorijalnu kontrolu (ko gradi, kontroliše prostor) i na kraju omogućavaju vidljiv legitimitet (građani vide konkretne radove). Sankcije su uvedene jer je procenjeno da mreža koristi korupciju i bavi se zastrašivanjem ucenjenih, utiče na političke procese i povezuje kriminal i politiku i time u konačnici destabilizuje region. Vlada Kosova je, odgovarajući na društvene kritike, objasnila zašto je davala “pravni okvir” i bila primorana da finansira projekte na severu, povezane sa strukturama koje je sama smatrala problematičnim.
Do američkih sankcija 2021, firme povezane sa Milanom Radojičićem i Zvonkom Veselinovićem nisu bile na međunarodnimcrnim listama, protiv mnogih nije postojala pravosnažna presuda na Kosovu, kompanije koje su ispunjavale tenderske uslove bile su formalno registrovane. Za Vladu Kosova to je značilo da bi odbijanje bez pravnog osnova bilo oboreno na sudu. Situacija je bila, de iure vlast Prištine, de facto lokalna kontrola, pod zaštitom Beograda. Kosovske vlasti nisu imale kapacitet da sprovedu odluke bez saglasnosti lokalnih aktera, a samim tim ni mogućnost da garantuju bezbednost izvođačima koji nisu deo lokalne mreže.
After the Brussels Agreement, the strategy of Kosovo's governments was to integrate the north through institutions and budget.
Few companies were willing to operate in the security-risk zone, whether they were Kosovo or international companies.
U periodu 2013-2021, dakle, do uvođenja sankcija akterima, međunarodnoj zajednici je prioritet bila stabilnost, implementacija Briselskog sporazuma i institucionalno uključivanje Srba. To je indirektno podsticalo pristup “saradnja pre konfrontacije”, što je kriminalna mreža , pod zaštitom Vučićevog režima, obilato koristila. Posle američkih sankcija, hibrid političko-ekonomske kontrole iz Beograda je u dobroj meri razbijen, ali nike potpuno nestao, već se transformisao u nestabilniji i konfliktniji model.
Author: Dejan Novaković