Autor: Dejan Novaković
Efektet ekonomike të drejtpërdrejta të barrierave kufitare dhe doganore midis Serbisë dhe Kosovës
Në pikat administrative të kalimit midis Serbisë dhe Kosovës, politika është gjithmonë e pranishme, por tregtia edhe më shumë. Edhe gjatë periudhave të masave më të ashpra dhe reciprocitetit, kamionët vazhduan të rreshtoheshin, duke konfirmuar një fakt të thjeshtë: ekonomia ka ritmin e vet, i cili është i ndryshëm nga ai politik. Kufiri që ndan politikisht dy shoqëri dhe dy tregje, njëkohësisht i detyron të bashkëpunojnë. Ndërsa mesazhet politike janë të drejtuara ndaj votuesve, pasojat e barrierave tregtare ndihen së pari nga shoferët e kamionëve, shpërndarësit dhe firmat e vogla në të dyja anët e pikës kufitare.
Kufiri i kontestuar midis Serbisë dhe Kosovës, si dhe regjimet e ndryshme doganore, kanë efekte të drejtpërdrejta ekonomike të konsiderueshme që formësojnë biznesin dhe jetën e përditshme në rajonin kufitar.
Barrierat tregtare nuk ndaluan shkëmbimin e mallrave; ato vetëm e bënë më të ngadaltë dhe më të shtrenjtë.
Kufijtë dhe regjimet administrative-doganore rrisin kostot logjistike dhe kohën e transportit, gjë që ndikon veçanërisht në mallrat e konsumit dhe energjinë. Vonesa në pikat e kalimit shpesh çojnë në prishjen e produkteve dhe në kosto shtesë magazinimi, ndërsa transporti i karburantit dhe i furnizimeve thelbësore bëhet më i shtrenjtë dhe më kompleks. Kompanitë lokale po detyrohen të krijojnë zinxhirë furnizimi paralele përmes Maqedonisë, Malit të Zi dhe Shqipërisë.
Kostot e larta dhe bllokadat tregtare po ushqejnë rritjen e ekonomisë gri. Kontrabanda e cigareve, karburantit dhe produkteve të tjera është bërë një strategji e zakonshme për t'u përshtatur, duke ulur të ardhurat nga taksat si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë. Në të njëjtën kohë, veriu i Kosovës funksionon në mënyrë efektive si një entitet ekonomik i izoluar, me një treg të kufizuar dhe konkurrencë minimale.
Deficiti tregtar i Kosovës po rritet për shkak të importimeve të shtuar të mallrave nga Serbia dhe kapaciteteve të kufizuara të eksportit të ekonomisë së Kosovës. Barrierat doganore dhe tensionet politike e komplikojnë më tej rrjedhën e tregtisë dhe rrisin kostot e biznesit. Paradoksalisht, sa më të tensionuara të jenë marrëdhëniet politike, aq më e dukshme bëhet ndërvarësia ekonomike. Ndërsa narrativat politike insistojnë në ndarje ekonomike, të dhënat tregtare tregojnë një ndërvarësi gjithnjë e më të thellë. Në pesë muajt e parë të vitit 2025, importet në Kosovë nga Serbia arritën në 75 milionë euro, ndërsa në të njëjtën periudhë u importuan mallra me vlerë 61 milionë euro nga Shqipëria (burimi: Politiko.al “"Serbia është përsëri partneri kryesor ekonomik i Kosovës", 25.06.2025.
Grafiku tregon trendin e importeve nga Serbia dhe deficitin tregtar të Kosovës për periudhën 2018-2026.
Rritja e deficitit nuk është vetëm një tregues statistikor i eksporteve të dobëta, por edhe një tregues i një pabarazie strukturore në të cilën vendimet politike ngadalësojnë ekonominë, por nuk e ndalojnë atë.
“Kosova hyri në vitin 2025 me një deficit të thellë tregtar, kryesisht për shkak të vonesave në krijimin e zinxhirëve alternativë të furnizimit, që ndikojnë në strukturën e kostove të bizneseve vendore.”
(Burimi: Revista Monitor, 26.02.2025.)
Dhe ndërsa në nivel politik insistojnë për barriera dhe kontrolle, tregu funksionon sipas logjikës së vet—mallrat gjejnë rrugën e tyre, por me një çmim gjithnjë në rritje!
Deficiti i investimeve është gjithashtu i konsiderueshëm. Kompanitë e huaja shmangin zonat me rrezik politik, ndërsa kapitali vendor mbetet i lidhur me rrjetet e energjisë, gjë që kufizon konkurrencën. Rënia e investimeve, së bashku me rritjen e kostove të biznesit, kufizon rritjen ekonomike dhe zhvillimin në komunat kufitare.
Pasojat po ndihen gjithashtu në nivelin e konsumatorit. Inflacioni po rritet për shkak të mallrave më të shtrenjta dhe kostove më të larta të transportit.
Barrierat tregtare nuk e kanë ndalur shkëmbimin e mallrave; ato e kanë bërë atë vetëm më të ngadaltë, më të shtrenjtë dhe më të dukshme politikisht. Në fund të fundit, gjatë gjithë këtyre viteve, masat ndryshojnë, dhe e vetmja konstante është pasiguria, si një veçori e përhershme e mjedisit të biznesit.