Autor: Dejan Novakovi\u0107<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb fillim, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb theksohet se modeli q\u00eb u zhvillua n\u00eb veriun e Kosov\u00ebs nuk ishte nj\u00eb struktur\u00eb kriminale klasike, as nj\u00eb politik\u00eb shtet\u00ebrore klasike, por nj\u00eb sistem hibrid politik, sigurie dhe ekonomik.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb periudh\u00ebn pas Marr\u00ebveshjes s\u00eb Brukselit (2013), veriu i Kosov\u00ebs u b\u00eb nj\u00eb zon\u00eb ku kontrolli politik i Beogradit, autoriteti institucional formal i Qeveris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, dhe kontrolli lokal i grupeve kriminale nd\u00ebrthureshin, me Milan Radoji\u010di\u0107 dhe Zvonko Veselinovi\u0107 q\u00eb mbanin frenat. Sanksionet e SHBA-s\u00eb (2021) synojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb specifike grupin e tyre.<\/p>\n\n\n\n
Si funksiononte modeli?<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb, Radoi\u010di\u0107 u b\u00eb z\u00ebvend\u00ebspresident i List\u00ebs Serbe, e cila mund\u00ebsoi p\u00ebrfaq\u00ebsimin politik t\u00eb serb\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb dhe nj\u00eb kanal institucional me Qeverin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
K\u00ebshtu, kjo struktur\u00eb politike e sapokrijuar merr pjes\u00eb zyrtarisht n\u00eb sistemin e Kosov\u00ebs, por mbetet n\u00ebn patronazhin e Beogradit.<\/p>\n\n\n\n
Radoji\u010di\u0107eva grupa je odr\u017eavala potpunu kontrolu nad ekonomskim aktivnostima u severnim\u00a0 op\u0161tinama,kao i nad op\u0161tinskim politi\u010dkim strukturama i obezbe\u0111ivala neometano poslovanje svojih firmi. Klju\u010d sistema bio je gra\u0111evinski sektor. Firme povezane sa mre\u017eom dobijale su sve tendere. Projekti su uklju\u010divali: puteve, kanalizaciju, stambene objekte,\u0161kole i vrti\u0107e, odr\u017eavanje puteva i ostalu javnu infrastrukturu. Rekorder u tom smislu su dve firme, \u201cRad\u201dd.o.o.\u201d Rad\u201d P.T.P.\u00a0 iz Zve\u010dana i njihov vlasnik Radule Stevi\u0107, koji je samo u periodu 2018-2021, dobio ukupno 61 tender u vrednosti od 5,6 miliona evra, za izvo\u0111enje radova u sve \u010detiri op\u0161tine severa Kosova. Radi se o projektima finansiranim iz bud\u017eeta Vlade Kosova.\u00a0 Stevi\u0107a je ameri\u010dko Ministarstvo finansija stavilo na listu sankcija.<\/p>\n\n\n\n
Departamenti i Thesarit i SHBA-s\u00eb ka vendosur n\u00eb list\u00ebn e sanksioneve, p\u00ebrve\u00e7 Milan Radoi\u010di\u0107, Zvonko Veselinovi\u0107, v\u00ebllait t\u00eb tij \u017darko, dhe nj\u00eb duzin\u00eb individ\u00ebsh t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb lidhur me ta. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre individ\u00ebve, n\u00eb list\u00ebn e sanksioneve u p\u00ebrfshin\u00eb edhe rreth nj\u00ebzet kompani t\u00eb lidhura me ta, me seli n\u00eb Kosov\u00eb, Serbi, Kroaci dhe Bullgari. Nd\u00ebr to jan\u00eb kompania e nd\u00ebrtimit "Inkop" nga \u0106uprija, "Betonjerka" Aleksinac, "Novi Pazar put" dhe t\u00eb tjera, ku rolin dominues t\u00eb sektorit t\u00eb nd\u00ebrtimit n\u00eb ndarjen e tort\u00ebs financiare e b\u00ebn t\u00eb duksh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n
Departamenti i Thesarit i SHBA-s\u00eb p\u00ebrshkroi k\u00ebt\u00eb model:<\/p>\n\n\n\n
„Firme pru\u017eaju finansijsku podr\u0161ku politi\u010dkim akterima iz SNS-a i pomo\u0107 u izbornoj kampanji i u Srbiji i na Kosovu i zauzvrat dobijaju infrastrukturne projekte koji omogu\u0107avaju pranje novca i legalni prihod. To je sistem patrona\u017enih radova.“<\/p>\n\n\n\n
Pse punimet e infrastruktur\u00ebs jan\u00eb gj\u00ebja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Vu\u010di\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Veliki javni radovi omogu\u0107avaju stabilan prihod. Tako\u0111e, predstavljaju teritorijalnu kontrolu (ko gradi, kontroli\u0161e prostor) i na kraju omogu\u0107avaju vidljiv legitimitet (gra\u0111ani vide konkretne radove). Sankcije su uvedene jer je procenjeno da mre\u017ea koristi korupciju i bavi se zastra\u0161ivanjem ucenjenih, uti\u010de na politi\u010dke procese i povezuje kriminal i politiku i time u kona\u010dnici destabilizuje region. Vlada Kosova je, odgovaraju\u0107i na dru\u0161tvene kritike, objasnila za\u0161to je davala \u201cpravni okvir\u201d i bila primorana da finansira projekte na severu, povezane sa strukturama koje je sama smatrala problemati\u010dnim.<\/p>\n\n\n\n
Do ameri\u010dkih sankcija 2021, firme povezane sa Milanom Radoji\u010di\u0107em i Zvonkom Veselinovi\u0107em nisu bile na me\u0111unarodnimcrnim listama, protiv mnogih nije postojala pravosna\u017ena presuda na Kosovu, kompanije koje su ispunjavale tenderske uslove bile su formalno registrovane. Za Vladu Kosova to je zna\u010dilo da bi odbijanje bez pravnog osnova bilo oboreno na sudu. Situacija je bila, de iure vlast Pri\u0161tine, de facto lokalna kontrola, pod za\u0161titom Beograda. Kosovske vlasti nisu imale kapacitet da sprovedu odluke bez saglasnosti lokalnih aktera, a samim tim ni mogu\u0107nost da garantuju bezbednost izvo\u0111a\u010dima koji nisu deo lokalne mre\u017ee.<\/p>\n\n\n\n
Pas Marr\u00ebveshjes s\u00eb Brukselit, strategjia e qeverive t\u00eb Kosov\u00ebs ishte t\u00eb integronin veriun p\u00ebrmes institucioneve dhe buxhetit.<\/p>\n\n\n\n
Ishin pak kompani t\u00eb gatshme t\u00eb operonin n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb me rrezik sigurie, qofshin ato me baz\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb apo nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n
U periodu 2013-2021, dakle, do uvo\u0111enja sankcija akterima, me\u0111unarodnoj zajednici je prioritet bila stabilnost, implementacija Briselskog sporazuma i institucionalno uklju\u010divanje Srba. To je indirektno podsticalo pristup \u201csaradnja pre konfrontacije\u201d, \u0161to je kriminalna mre\u017ea , pod za\u0161titom Vu\u010di\u0107evog re\u017eima, obilato koristila. Posle ameri\u010dkih sankcija, hibrid politi\u010dko-ekonomske kontrole iz Beograda je u dobroj meri razbijen, ali nike potpuno nestao, ve\u0107 se transformisao u nestabilniji i konfliktniji model.<\/p>\n\n\n\n
Autor: Dejan Novakovi\u0107<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Autor: Dejan Novakovi\u0107 Na po\u010detku je va\u017eno naglasiti da model koji se razvio na severu Kosova, nije bio klasi\u010dna kriminalna struktura, ni klasi\u010dna dr\u017eavna politika, ve\u0107 hibridni politi\u010dko-bezbednosno-ekonomski sistem. U periodu posle Briselskog sporazuma (2013) sever Kosova postaje prostor gde se preklapaju politi\u010dka kontrola Beograda, formalna institucionalna nadle\u017enost Vlade Kosova i lokalna kontrola kriminalnih grupa, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1118","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog-vesti"],"yoast_head":"\n